Σημαντική αύξηση παρουσιάζει η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους ηλικίας 15 και 16 ετών στην Ελλάδα, καθώς το ποσοστό ανήλθε στο 48% το 2024, από 36,1% που ήταν το 2015. Τα δεδομένα αυτά περιλαμβάνονται στην έκθεση «Μεγαλώνοντας στην Ψηφιακή Εποχή: μια σύνθεση επιστημονικών δεδομένων και πολιτικών», η οποία εκπονήθηκε από την Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) σε συνεργασία με το Child Mind Institute της Νέας Υόρκης, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
Αυξημένη ψηφιακή δραστηριότητα
Η παρουσία των εφήβων στο διαδίκτυο εντείνεται διαρκώς, με τα στοιχεία να δείχνουν ότι η καθημερινή χρήση του διαδικτύου από μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αυξήθηκε από 77% το 2019 σε 86% το 2025. Παράλληλα, το 61% των μαθητών ανέφερε ότι έχει εκτεθεί σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο, το οποίο τις περισσότερες φορές εμφανίστηκε τυχαία.
Σύμφωνα με την έκθεση, η επίδραση της ψηφιακής ζωής στην ανάπτυξη των νέων δεν περιορίζεται μόνο στον χρόνο παραμονής online, αλλά εξαρτάται από το περιεχόμενο, τον τρόπο χρήσης των πλατφορμών και τις δραστηριότητες που υποκαθιστώνται από την ψηφιακή ενασχόληση. Μεγαλύτερη ευαλωτότητα απέναντι στους κινδύνους εμφανίζουν οι μεγαλύτεροι έφηβοι, τα κορίτσια, καθώς και οι νέοι που αντιμετωπίζουν ήδη δυσκολίες, όπως άγχος ή κατάθλιψη. Ωστόσο, σημειώνεται ότι το ψηφιακό περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο σύνδεσης για νέους που βιώνουν κοινωνική απομόνωση ή ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές.
Οι θέσεις των εφήβων και οι προτεινόμενες παρεμβάσεις
Στο πλαίσιο της έρευνας, πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις με 85 εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών από πέντε ελληνικές πόλεις. Οι ίδιοι οι νέοι αναγνώρισαν τα οφέλη της ψηφιακής ζωής, όπως η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων και η πρόσβαση σε πληροφορίες, αλλά εξέφρασαν την ανάγκη για προστασία και καθοδήγηση. Παράλληλα, εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί απέναντι σε οριζόντιους περιορισμούς, υποστηρίζοντας ότι δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια των προβλημάτων. Έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη για ψηφιακή παιδεία, υποστηρικτικές οικογενειακές σχέσεις και περισσότερες ευκαιρίες για δραστηριότητες εκτός διαδικτύου.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι παρεμβάσεις για ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον πρέπει να στοχεύουν σε συγκεκριμένους μηχανισμούς κινδύνου, όπως:
- Ο διαδικτυακός εκφοβισμός.
- Η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο.
- Η διαταραχή του ύπνου.
Επιπλέον, επισημαίνεται η ανάγκη για συστηματική ψηφιακή παιδεία, ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και μεγαλύτερη λογοδοσία των ίδιων των ψηφιακών πλατφορμών. Αναφορικά με τα μέτρα, η έκθεση σημειώνει ότι οι περιορισμοί στη χρήση κινητών στα σχολεία συμβάλλουν στη μείωση των περισπασμών, όταν εφαρμόζονται με συνέπεια, ενώ τα ηλικιακά όρια πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα παραμένουν ένα πεδίο όπου η τεκμηρίωση εξακολουθεί να εξελίσσεται.
