Συνταγματική έκρινε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) την υποχρεωτική εγγραφή των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) στο μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, κρίνοντας ότι η εν λόγω ρύθμιση δεν προσβάλλει το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Η απόφαση, η οποία ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο του ΣτΕ, Μιχαήλ Πικραμένο, αφορά τρεις υποθέσεις που συζητήθηκαν στην Ολομέλεια τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο του 2026, σχετικά με τη λειτουργία των μητρώων για οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στη διεθνή προστασία, τη μετανάστευση και την κοινωνική ένταξη.
Η απόφαση για τη λειτουργία των Μητρώων
Το ανώτατο δικαστήριο εξέτασε τη νομιμότητα του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 και της σχετικής Υπουργικής Απόφασης 82876/2026. Σύμφωνα με την κρίση του Δικαστηρίου, η υποχρέωση εγγραφής στο «Μητρώο Ελληνικών και Ξένων ΜΚΟ» αποτελεί νόμιμη προϋπόθεση για τη δραστηριοποίηση των οργανώσεων εντός των δομών του Υπουργείου, καθώς και για τη λήψη κρατικής ή ενωσιακής χρηματοδότησης.
Ωστόσο, το ΣτΕ προχώρησε σε επιμέρους διακρίσεις σχετικά με τη νομιμότητα των όρων λειτουργίας των μητρώων:
- Μητρώο Μελών ΜΚΟ: Το Δικαστήριο έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι η εξουσιοδοτική διάταξη για τη ρύθμιση του Μητρώου Μελών αντίκειται στο Σύνταγμα, καθώς ο νόμος δεν περιείχε τις βασικές ουσιαστικές ρυθμίσεις για τις προϋποθέσεις εγγραφής και πιστοποίησης των προσώπων.
- Διακριτική ευχέρεια: Κρίθηκε αντισυνταγματική η ρύθμιση που παρείχε στον Γενικό Γραμματέα Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο τη δυνατότητα να απορρίπτει ή να δέχεται αιτήσεις εγγραφής βάσει διακριτικής ευχέρειας, καθώς η πρόβλεψη αυτή αντίκειται στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας.
- Δημοσιοποίηση στοιχείων: Κρίθηκε αντίθετη στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι η υποχρέωση δημοσιοποίησης στοιχείων σχετικά με τους συνδρομητές ή τους χορηγούς των οργανώσεων.
- Απαγόρευση επανεγγραφής: Το δικαστήριο έκρινε μη νόμιμη την αδιάκριτη απαγόρευση επανεγγραφής για δύο έτη σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τυπικές υποχρεώσεις, εξαιρώντας από την κρίση αυτή τις περιπτώσεις πλημμελούς εκτέλεσης έργου.
Συμβατές με το Σύνταγμα οι δικλείδες ελέγχου
Αντίθετα, το ΣτΕ έκρινε ότι δεν παραβιάζουν το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι οι διατάξεις που προβλέπουν τον έλεγχο των χρηματοοικονομικών καταστάσεων των οργανώσεων από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές. Επίσης, κρίθηκαν σύμφωνες με το πλαίσιο οι ρυθμίσεις για τον έλεγχο τήρησης των υποχρεώσεων των εγγεγραμμένων οργανώσεων, καθώς και η πρόβλεψη για διαγραφή οργάνωσης σε περίπτωση διαπιστωμένης πλημμελούς εκτέλεσης του έργου που έχει αναλάβει.
Η αντίδραση του Υπουργείου
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, χαρακτήρισε την απόφαση «μεγάλη νίκη υπέρ της διαφάνειας, του αυστηρού ελέγχου και της λογοδοσίας των ΜΚΟ». Σύμφωνα με τον κ. Πλεύρη, η απόφαση βάζει τέλος στη δυνατότητα ορισμένων οργανώσεων να δραστηριοποιούνται ασύδοτα στον τομέα της μετανάστευσης. Ο υπουργός επισήμανε ότι το Υπουργείο αναμένει το ακριβές περιεχόμενο της απόφασης προκειμένου να προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες συμμόρφωσης με τις επιμέρους δικαστικές κρίσεις.
